Ga naar de inhoud 
Het heiligbeen (sacrum) is het driehoekige bot onderaan je wervelkolom, gevormd door vijf met elkaar vergroeide wervels (1). Het zit als een wig tussen je twee bekkenhelften en draagt het gewicht van je hele bovenlichaam over naar je benen. Pijn aan het heiligbeen komt veel voor, vooral bij lang zitten, na een val op je stuit of tijdens en na een zwangerschap.
Op deze pagina lees je waar het heiligbeen precies zit, waardoor pijn aan het heiligbeen ontstaat en wat je zelf kunt doen om de klachten te verlichten.
Het heiligbeen zit onderaan je rug, tussen je onderrug en je stuitje in. Leg je hand plat op je onderrug en schuif je hem naar beneden tot je een hard, licht gebogen vlak voelt tussen je twee bilspieren: dat is je heiligbeen. Links en rechts ervan zitten de twee bekkenknobbels.
Zo past het heiligbeen in het grotere geheel:
De vijf sacrale wervels zijn bij de geboorte nog los en groeien in de loop van je jeugd en jongvolwassenheid aan elkaar tot één stevig bot (1). Bij vrouwen is het heiligbeen korter en breder dan bij mannen, wat ruimte geeft aan het geboortekanaal (1).
Pijn aan het heiligbeen komt zelden uit het bot zelf. Meestal zijn de gewrichten, banden en spieren eromheen de bron. De pijn zit dan laag in de rug, rond of net naast het heiligbeen, en verergert bij zitten, opstaan of omdraaien in bed.
De meest voorkomende oorzaken zijn:
Een gebroken heiligbeen is zeldzaam en ontstaat vrijwel altijd door een flinke val, een ongeval, of bij ouderen met botontkalking soms door een klein trauma. De pijn is dan scherp, direct na het ongeval aanwezig, en staan of lopen is nauwelijks vol te houden.
Bij een vermoeden van een breuk ga je altijd naar de huisarts of huisartsenpost; een foto of scan geeft uitsluitsel. De behandeling is meestal conservatief: pijnstilling, relatieve rust en de belasting geleidelijk opbouwen. Het herstel van een gebroken heiligbeen duurt doorgaans zes tot twaalf weken. Blijven zitten is daarbij niet nodig; rustig blijven bewegen binnen de pijngrens houdt spieren op sterkte en bevordert het herstel.
Bij pijn rond het heiligbeen zonder val of ongeval is de eerste stap: de spieren eromheen ontspannen en het gebied rustig in beweging houden. Het bot zelf masseer je niet, de spieren eromheen wel.
Voor de zelfmassage rond het heiligbeen werkt een massagebal het meest gericht. Een warmtekussen voor de rug is een goede aanvulling bij zitgerelateerde klachten, en met een massage gun maak je de grotere bilspieren eromheen los.
De meeste pijn rond het heiligbeen neemt binnen enkele weken af met zelfzorg. Neem contact op met je huisarts als de pijn na drie tot vier weken niet duidelijk minder wordt, of eerder in deze situaties (3):
Het heiligbeen is het grote driehoekige bot van vijf vergroeide wervels dat tussen je bekkenhelften zit. Het staartbeen of stuitje hangt daar als klein puntbot van drie tot vijf mini-werveltjes onder. Op het staartbeen kun je vallen; het heiligbeen draagt je lichaamsgewicht over naar je benen.
De naam komt van het Latijnse os sacrum, letterlijk heilig bot. Die naam gaat terug op oude offerrituelen en op het idee dat dit stevige bot het laatst zou vergaan. In de anatomie wordt de Latijnse naam sacrum nog altijd gebruikt.
In de yogatraditie wordt het tweede chakra, het sacraal chakra, ter hoogte van het heiligbeen geplaatst. Dat is een spirituele indeling, geen medische. Voor klachten aan het heiligbeen zelf geldt gewoon het advies op deze pagina: spieren ontspannen, blijven bewegen en bij aanhoudende pijn naar de huisarts.
Een licht verschil in stand van bekken en heiligbeen is normaal en meestal klachtenvrij. Bij een duidelijke scheefstand, bijvoorbeeld door een beenlengteverschil, kan één SI gewricht meer belasting krijgen en geïrriteerd raken. Een fysiotherapeut kan de stand beoordelen en met oefeningen de belasting beter verdelen.
Een kneuzing geneest meestal in twee tot zes weken, een breuk in zes tot twaalf weken. In beide gevallen mag je bewegen binnen de pijngrens en helpt een zitkussen dat de druk wegneemt. Neem bij twijfel of aanhoudende pijn contact op met je huisarts.
Boy Nijland combineert meer dan tien jaar ervaring in sport, voeding en gezondheid met een kritische blik op informatie. Hij baseert zijn artikelen altijd op wetenschappelijk onderbouwde bronnen en heeft inmiddels zoveel boeken doorgenomen, dat dit gelijk zou staan aan meerdere relevante opleidingen. Hij deelt zijn kennis om anderen te inspireren en te ondersteunen bij het verbeteren van hun gezondheid. Voor vragen kun je hem bereiken op info@bluerecovery.nl.
