Ga naar de inhoud 
De nervus ischiadicus, in het Nederlands de ischiaszenuw, is de dikste en langste zenuw van je lichaam: op zijn breedste punt zo’n 1 tot 2 centimeter (1). Hij ontspringt uit de zenuwwortels van je onderrug en heiligbeen, loopt diep door je bil en via de achterkant van je bovenbeen naar beneden, en stuurt onderweg vrijwel je hele been aan. Raakt deze zenuw geïrriteerd of bekneld, dan voel je de bekende uitstralende pijn van bil tot voet: ischias.
Op deze pagina volg je het verloop van de nervus ischiadicus, leer je herkennen waar de pijn vandaan komt, en lees je wat je zelf kunt doen bij ischiasklachten.
De nervus ischiadicus ontstaat uit vijf zenuwwortels, van de vierde lendenwervel tot en met het derde sacrale niveau (L4 tot S3) (1). Die wortels bundelen zich in je bekken tot één dikke zenuwstreng.
Van daaruit is het verloop zo te volgen:
Via die twee takken verzorgt de nervus ischiadicus de spieren van je hamstrings, kuit en voet, en het gevoel van vrijwel je hele onderbeen en voet (1).
Pijn door irritatie van de ischiaszenuw heeft een herkenbaar patroon: de pijn straalt uit vanaf je onderrug of bil via de achterkant van je been naar beneden, soms tot in je voet. Vaak zit er maar aan één kant pijn.
Typische kenmerken van ischias zijn:
De twee meest voorkomende bronnen van ischiaspijn zitten op verschillende plekken langs de zenuw, en dat verschil bepaalt wat helpt.
Twijfel je, dan is de huisarts of fysiotherapeut de aangewezen persoon om het onderscheid te maken.
De meeste ischiasklachten nemen binnen enkele weken af. In beweging blijven werkt daarbij beter dan bedrust (2). Deze zelfzorg past bij de meeste klachten:
Voor de zelfmassage van bil en hamstrings is een massagebal het meest gericht op de diepe bilspieren, en werkt een massage gun prettig op de grotere spiergroepen. Een warmtekussen is een fijne aanvulling bij spanninggerelateerde klachten.
Neem contact op met je huisarts als de uitstralende pijn na twee weken niet afneemt, of eerder bij toenemend krachtverlies of aanhoudende doofheid in je been (2).
Ga direct naar huisarts of huisartsenpost bij deze alarmsignalen (2):
Deze combinatie kan wijzen op ernstige druk op de zenuwwortels en vraagt om directe beoordeling.
De nervus ischiadicus of ischiaszenuw is de dikste en langste zenuw van het lichaam. Hij ontstaat uit de zenuwwortels L4 tot en met S3, loopt via de bil en de achterkant van het bovenbeen naar beneden en splitst boven de knieholte in twee takken die het onderbeen en de voet aansturen.
Vanuit het bekken via een opening onder de piriformis-spier, diep door de bil, midden over de achterkant van het bovenbeen tussen de hamstrings, tot vlak boven de knieholte. Daar splitst hij in de nervus tibialis (kuit en voetzool) en de nervus fibularis (buitenkant onderbeen en wreef).
Komt de pijn uit de onderrug, dan is er vaak ook rugpijn en verergert de klacht bij zitten, bukken, hoesten en niezen. Komt de pijn uit de bil, zoals bij het piriformis-syndroom, dan overheerst diepe bilpijn die toeneemt bij lang zitten, zonder duidelijke rugpijn. De huisarts of fysiotherapeut kan dit onderscheid betrouwbaar maken.
De zenuw zelf masseer je niet: directe druk op de zenuw geeft tintelingen of elektrische scheuten en kan de irritatie verergeren. Wel kun je de spieren eromheen masseren, vooral de bilspieren, de piriformis en de hamstrings. Dat vermindert de spanning en druk rond de zenuw. Verplaats direct als je tintelingen voelt.
De meeste ischiasklachten verbeteren duidelijk binnen zes tot twaalf weken, en vaak al eerder. In beweging blijven versnelt het herstel. Houden de klachten langer aan, komen ze steeds terug of ontstaat krachtverlies, ga dan naar de huisarts.
Boy Nijland combineert meer dan tien jaar ervaring in sport, voeding en gezondheid met een kritische blik op informatie. Hij baseert zijn artikelen altijd op wetenschappelijk onderbouwde bronnen en heeft inmiddels zoveel boeken doorgenomen, dat dit gelijk zou staan aan meerdere relevante opleidingen. Hij deelt zijn kennis om anderen te inspireren en te ondersteunen bij het verbeteren van hun gezondheid. Voor vragen kun je hem bereiken op info@bluerecovery.nl.
